Trybunał Konstytucyjny w 2015 r. rozpoznał wniosek Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych dotyczący zasad tworzenia związków zawodowych (sygn. K 1/13 ). W wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż obowiązujące w Polsce unormowania ustawowe dotyczące zrzeszania się w związkach zawodowych są niezgodne z konstytucją. Ustawodawca posłużył się bowiem kryterium formy zatrudnienia przy określaniu grupy podmiotów uprawnionych do zrzeszania się w związkach zawodowych, co w ocenie Trybunału jest niezgodne z unormowaniami konstytucyjnymi i wiążących Polskę umów międzynarodowych.

Wyrok ten dał początek pracom nad zmianami ustawy o związkach zawodowych.  Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw został 25 lipca 2018 r. podpisany przez Prezydenta i wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2019 r.

Podstawowym celem projektowanych zmian ustawy o związkach zawodowych było rozszerzenie zakresu podmiotowego prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych. Dlatego też dokonano zmiany zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny przepisu art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych będzie przysługiwać osobom wykonującym pracę zarobkową, przy czym przez osobę wykonującą pracę zarobkową należy rozumieć pracownika lub osobę świadczącą pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy.

Przepisy ustawy przewidują nadto uprawnienie do zrzeszania się w związkach zawodowych funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej i Służby Więziennej, strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw.

Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy osoby wykonujące pracę na podstawie innych stosunków prawnych – przede wszystkim te, które z zatrudniającym łączy umowa o dzieło, umowa zlecenia czy umowa o świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu, oraz tzw. osoby samozatrudnione – nie mogą tworzyć związków zawodowych ani wstępować do nich. Przepisy ustawy z początkiem 2019 r. przyznają możliwość tworzenia związków i wstępowania do nich wszystkim osobom, które – jak ocenił Trybuła – na gruncie konstytucyjnym mogą być zaliczone do kategorii pracowników, w szczególności osobom świadczącym pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy czy funkcjonariuszom.

Tekst ustawy ustalony ostatecznie po rozpatrzeniu poprawek Senatu dostępny jest na stronie Sejmu pod adresem: http://orka.sejm.gov.pl/proc8.nsf/ustawy/1933_u.htm

English